Monday, 27 May 2019

HIV and AIDS: Expanding at an Alarming Rate in Pakistan

HIV and AIDS: Expanding at an Alarming Rate in Pakistan


Mazhar Ali Dootio

[My this article is published in theleader.com.pk]


Pakistan was long considered a low prevalence country for HIV, but the disease is expanding at an alarming rate, particularly among intravenous drug users and sex workers. HIV is a virus that attacks cells in the immune system, which is one body’s natural defense against illness. The virus destroys a type of white blood cell in the immune system called a T-helper cell, and makes copies of itself inside these cells. T-helper cells are also referred to as CD4 cells. As HIV destroys more CD4 cells and makes more copies of itself, it gradually weakens a person’s immune system. This means that someone who has HIV, and isn’t taking treatment, will find it harder and harder to fight off infections and diseases. If HIV is left untreated, it may take up to 10 or 15 years for the immune system to be so severely damaged that it can no longer defend itself at all. However, the rate at which HIV progresses varies depending on age, general health and background.  According to Wikipedia, HIV is recognized as a health concern in Pakistan with the number of cases growing. Moderately high drug use and lack of acceptance that non-marital sex is common in the society have allowed the HIV epidemic to take hold in Pakistan, mainly among injection drug users (IDU), male, female and transvestite sex workers (MSW, FSW and TSW) as well as the repatriated migrant workers. HIV infection can lead to AIDS that may become a major health issue. The Wikipedia page, which was last edited on 6 March 2019 at 02:24 (UTC), presents the sample distribution of high risk groups in the following table.

Province
IDUs
MSWs
TSWs
FSWs
Punjab
2,248
1,439
1,786
3,347
Sind
2,213
1,440
1,337
1,472
KPK
325
436
718
712
Baluchistan
730
359
338
345

The National AIDS Programme’s latest figures show that by the mid of first decade in new millennium, the number of HIV cases have increased to approximately 0,102 million (http://www.nacp.gov.pk/). This number was estimated little over 4,000, as the HIV cases reported since 1986. The UN and government estimated the number of HIV/AIDS cases around 97,000 ranging from a lowest estimate of 46,000 to a highest estimate of 210,000

HIV stands for human immunodeficiency virus. People with HIV can enjoy a long and healthy life by taking antiretroviral treatment which is effective and available to all. Once a person has HIV, the earlier they are diagnosed, the sooner they can start treatment which means they will enjoy better health in the long term. It’s possible for antiretroviral treatment to reduce the level of HIV in the body to such low levels that blood tests cannot detect it. People living with HIV whose viral load is confirmed as undetectable cannot pass on HIV. Regular testing for HIV is important to know the status of patient. HIV is found in semen, blood, vaginal and anal fluids, and breastmilk. Therefore, using condoms during sex is the best way to prevent HIV and other sexually transmitted infections. If someone inject drugs, always use a clean needle and syringe, and never share equipment. If someone is pregnant and living with HIV, the virus in her blood could pass into her baby’s body, during birth or afterwards through breastfeeding. HIV infects white blood cells in the body’s immune system called T-helper cells or CD4 cells. The virus attaches itself to the T-helper cell; it then fuses with it, takes control of its DNA, replicates itself and releases more HIV into the blood. Knowing how HIV infects the body helps people understand prevention and treatment options, and why it’s important to start antiretroviral treatment as soon as possible after testing positive. HIV cannot grow or reproduce on its own. Instead, the virus attaches itself to a T-helper cell and fuses with it. It then takes control of the cell’s DNA, replicates itself inside the cell, and finally releases more HIV into the blood – continuing the multiplication process.  In this way HIV weakens the body’s natural defenses and over time severely damages the immune system. How quickly the virus develops depends on a person’s general health, how soon after getting HIV they are diagnosed and start antiretroviral treatment, and how consistently they take their treatment. (Source: https://www.avert.org/about-hiv-aids/what-hiv-aids)

AIDS is a set of symptoms or syndrome as opposed to a virus caused by HIV. A person is said to have AIDS when their immune system is too weak to fight off infection, and they develop certain defining symptoms and illnesses. This is the last stage of HIV, when the infection is very advanced, and if left untreated will lead to death. AIDS stands for acquired immune deficiency syndrome; it is also called advanced HIV infection or late-stage HIV. AIDS is a set of symptoms and illnesses that develop as a result of advanced HIV infection which has destroyed the immune system.
The earlier a person is diagnosed with HIV and starts treatment, the better their long-term health. Some people don’t get any symptoms during stages 1 and 2, but they can still pass on HIV. This is why HIV is often transmitted by people who don’t know they have the virus. The symptoms of HIV at each stage can vary in type and severity from person to person and some people may not get any symptoms at all for many years. Without treatment, the virus replicates in the body and causes more and more damage to the immune system. Around one to four weeks after getting HIV, some people will experience symptoms that can feel like flu. These may not last long and you may only get some of the flu symptoms or none at all. Experiencing these symptoms alone is not a reliable way of diagnosing HIV. Symptoms can include: fever (may be raised temperature), body rash, sore throat, swollen glands, headache, upset stomach, joint aches and pains, muscle pain. These symptoms can happen because body is reacting to the HIV virus. Cells that are infected with HIV are circulating throughout the blood system. The immune system, in response, tries to attack the virus by producing HIV antibodies. Timing varies but once someone has HIV it can take his or her body up to a few months to go through the seroconversion process. It may be too early to get an accurate HIV test result at this point, but the levels of virus in blood system are high at this stage. If HIV patient are not getting treatment then they may be more likely to get serious infections, or bacterial and fungal diseases that the body would otherwise be able to fight off. Symptoms can include: weight loss, chronic diarrhoea, night sweats, fever, persistent cough, mouth and skin problems, regular infections and serious illness or disease. (Source: https://www.avert.org/about-hiv-aids/what-hiv-aids)
The researchers and scientists believe that they can find a cure for HIV. They know a lot about HIV, as much as certain cancers. Scientists are researching two types of cure: a functional cure and a sterilising cure. A functional cure would suppress the amount of HIV virus in the body to such low levels that it can’t be detected or make someone ill but it would still be present. Some people think that antiretroviral treatment is effectively a functional cure, but most define a functional cure as something that suppresses the virus without the need for ongoing antiretroviral treatment. A sterilising cure is one where the HIV virus is eradicated from the body completely. There is only one known person who’s been cured in this way: Timothy Brown, also known as the 'Berlin Patient'. In 2007-08, Brown had chemotherapy and a bone marrow transplant to treat leukaemia. His transplant came from someone with a natural genetic resistance to HIV. He was cured of HIV but scientists don’t fully understand why. Also, because bone marrow transplants can be dangerous, they’re not practical as a wider HIV cure. However, this process has given researchers important information that they’re using to work towards a cure.
Pakistan's growing population suffers the burden of having insufficient access to quality healthcare. HIV outbreaks at Ratodero, a small city and Taluka of Larkana. "According to some government reports, around 600,000 quack doctors are operating across the country and around 270,000 are practicing in the province of Sindh," said UNAIDS in a statement. Provincial health officials have also noted that patients are at particular risk of contracting diseases or viruses at these clinics, where injections are often pushed as a primary treatment option. (source: https://www.aljazeera.com/news/2019/05/coming-dozens-hiv-outbreak-sparks-panic-pakistan-190516061341489.html).  The reuse of syringes, surgical instruments, instruments of barbers, unauthenticated blood transfusions, wrong sexual connections etc. may be sources to spread the HIV virus in Ratodero. According to VOA News, Pakistan is registering approximately 20,000 new HIV infections annually, the highest rate of increase among all countries in the region, warns the World Health Organization (WHO). The international body says mortality among Pakistanis living with the virus, which causes the deadly AIDS disease, is also rising, in spite of the availability of life saving antiretroviral therapy. The government figures show that only 16 percent of the estimated 150,000 people living with HIV had been tested and only 9 percent have access to lifesaving treatment. The remaining 135,000 people are walking around in the communities as carriers of (HIV) infection who are ready to transmit infections to those who are not infected, even to their unborn babies. The HIV epidemic in Pakistan remains largely concentrated among the key populations, including people who inject drugs, the transgender community, sex workers and their clients and men who have sex with men. Official estimates show that Pakistan has seen a 45 percent increase in new HIV infections since 2010. The number of new HIV infections will continue to increase dramatically if implementation rates of intervention remain at current levels. (Source: https://www.voanews.com/a/who-says-hiv-epidemic-spreads-at-alarming-rate-in-pakistan/4683295.html).
More complex challenges are determining how to integrate many of HIV activities within other health activities, improve planning to anticipate future direction of the epidemic and its response and to enhance efficiency and effectiveness of the interventions. The newspaper information shows a slower case detection and confirmation as well as any response services for the infected population.

“An ounce of prevention is worth a pound of cure”

Monday, 22 April 2019

ڪاپي جهڙي موذي مرض کان جان ڪيئن ڇڏائجي؟

مظهر علي ڏوتيو

[ اڄ 22 اپريل 2019 روزاني جيجل اخبار ۾ منهنجو آرٽيڪل ڪاپي جهڙي موذي مرض کان جان ڪيئن ڇڏائجي؟ جي موضوع تي ڇپيو آهي. هن مضمون ۾ مختلف رخن کان ڪاپي، ان جي ڪارڻ ۽ ان ختم ڪرڻ جي طريقن تي بحث ڪيو ويو آهي. اخبار جي لنڪ اوهان سان ونڊيان پيو. اميد ته پڙهندا.
ان کانسواءِ پورو مضمون به هيٺ پيسٽ ڪري رهيو آهيان.]
ڪنهن ڏاهي جو قول آهي ته ڪنهن به قوم کي تباه ڪرڻ جو آسان طريقو اهو آهي ته ان قوم جي تعليم جي نظام کي تباه ڪيو وڃي. اها قوم پنهنجو پاڻ ئي تباه ٿي ويندي. ان قوم کي ختم ڪرڻ لاءِ نه ڪنهن سازش جي ضرورت آهي ۽ نه ئي وري ڪنهن جنگ وغيره جي. اڄ اسان سان اهوئي ڪجھ ٿي رهيو آهي. ڪاپي اسان جي نصاب جو حصو بڻجي چڪي آهي. شاگرد، والدين، استاد، سياسي پارٽيون ۽ انتظاميه سڀ جو سڀ ڪاپي کي وڌائڻ ۾ مشغول آهن. ڪاپي جا ڪيترا نقصان آهن ڪوبه نه پيو سوچي. والدين پنهنجي اولاد کي نام نهاد ڊگري ڏيارڻ لاءِ ڪاپي ڪرائين پيا، استاد پنهنجي نااهلي کي لڪائڻ لاءِ ڪاپي ڪرائين پيا. ڪاپي جا قوم ۽ ان سان لاڳاپيل سماج جي ترقي تي ڪيترا خراب اثر پون پيا، ڪوبه ڪون پيو سوچي.
اسان جي گورنمنيٽ اسڪولس ۾ ته پنجين ڪلاس کان ئي ڪاپي شروع ٿي وڃي ٿي ۽ پوءِ اهو سلسلو ڪاليجز تائين هلي پيو. هر سطح تي ڪاپي ڪرائڻ ۾ اهي چارئي پنجئي عنصر شامل آهن. اسان جا مانوارا استاد صاحبان پنهنجي ذاتي مسئلن ۽ پگھارن وغيره لاءِ ته آئي ڏينهن پيا هڙتالون ڪن پر ڪڏهن انهن محترم استاد صاحبان ڪاپي کي بند ڪرائڻ لاءِ ڪاري پٽي به ڪون ٻڌي آهي. استاد ئي قوم کي جياپو ڏيندا آهن، قومن کي ترقي ڏياريندا آهن، پر اسان جا استاد ڪاپي ڪرائڻ ۾ مشغول هوندا آهن. سندن پنهنجا شاگرد سامهون ڪاپي ڪندا آهن پر هي خاموش ويٺا هوندا آهن. ان قوم جو ڇا ٿيندو جنهن جا استاد هڪ معاشرتي برائي ۾ شامل هجن؟
شاگردن جا والدين ۽ دوست ادارن ٻاهران سوالن جا جواب تيار ڪرڻ ۾ مشغول هوندا آهن. تاڪه ڪاپي ڪرڻ وقت انهن شاگردن کي سوال ڳولهڻ جي به تڪليف نه ٿئي. انتظاميه اهو سڀ ڪجھ ڏسندي آهي. هاڻي ته سوشل ميڊيا جو دور آهي تنهنڪري والدين يا مٽ مائٽ گهر ويٺي ئي پنهنجي ٻارن کي سوالن جا جواب واٽش اپ ڪن ٿا. اهڙي طرح اهو تمام آسان طريقو آهي. هاڻي ته ٻار کي گائيڊ مان ڪنهن سوال ڳولهڻ جي تڪليف به ڪون ٿئي ٿي. سياسي تنظيمون سنڌ جي ٻين مسئلن لا۽ ته ڪجھ نه ڪجھ جدوجھد ڪن پيون پر جيڪو اهم ۽ بنيادي مسئلو آهي ان کي نظرانداز ڪن پيون. ڪڏهن به ڪنهن سياسي جماعت ڪاپي کي ختم ڪرڻ لاءِ، بهتر تعليمي نظام لاءِ ڪا لڳاتار ۽ مظبوط جدوجھد نه ڪئي آهي. ڏک جي ڳالھ ته اها آهي ته سنڌ جو وڏو وزير هميشه سنڌي ماڻهو ئي رهيو آهي پر ڪنهن به وڏي وزير ڪاپي کي ختم ڪرڻ لاءِ ڪي ٺوس قدم نه کنيا آهن.
ڪاپي ڪرڻ يا ڪاپي ڪرائڻ قومي يا سماجي خودڪشي ڪرڻ جي برابر آهي، اسان پنهنجي پير تي پاڻ ڪهاڙو هڻي رهيا آهيون، پنهنجي روشن مستقبل کي اونداهي ۾ تبديل ڪري رهيا آهيون. اچوته سڀ گڏجي هن موذي مرض کي هميشه لاءِ ختم ڪريون ته جيئن اسان جو سماج تعليم يافته سماج بڻجي. جيتوڻيڪ هن دفعي سنڌ حڪومت اهم ڪردار ادا ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي پر هو ڪا گهڻي ڪاميابي حاصل نه ڪري سگهي. موجوده صورتحال ۾ جٿي ڪو به ماڻهو پنهنجو ڪردار ادا ڪرڻ لاءِ راضي نه هجي يا پنهنجي ذميواري نه سمجهي ته اتي ڪيتري به سختي ڪئي وڃي ته به مڪمل نتيجا حاصل ڪرڻ جي توقع نٿي رکي سگهجي. هڪ تعليم جو وزير ڪٿي ڪٿي وڃي ڪاپي کي ختم ڪرائيندو. اهو به ان سماج ۾ جتي ٻارن جا والدين، استاد ۽ اسڪول يا ڪاليج جي انتظاميه پنهنجو ڪردار ادا نه ڪن. جٿ ڪاپي کي ضروري سمجهو وڃي.
هي دور ٽيڪنولوجي جو دور آهي. دنيا جا ترقي ڪندڙ ادارا، حڪومتون، ملڪ وغيره ٽيڪنولوجي جو مثبت استعمال ڪري تيزي سان ترقي ڪري رهيا آهن. هر شعبي ۾ ٽيڪنولوجي جو استعمال ضروري ٿي ويو آهي. پر سنڌ حڪومت اڃا ان طرف نه سوچي رهي آهي تنهنڪري اسان جا سرڪاري ادارا ڪا خاص ترقي نه ڪري سگهيا آهن بلڪ اتي جو اتي بيٺا آهن. ٽيڪنولوجي جي استعمال نه ڪرڻ جي ڪري اسان جا سرڪاري اسڪول ۽ ڪاليج به ٻارن کي صحي طريقي سان تعليم نه ڏئي سگهيا آهن ڇاڪاڻ ته ڪيترائي اسڪول بند پيا آهن ته ڪٿي وري حاضري لڳائڻ لاءِ استاد وغيره اچن پيا. اها ئي حالت ڪاليجز جي به آهي. جيڪي ڪاليج پڙهائڻ چاهين ٿا ته اتي وري تمام گهڻيون داخلائون ٿين پيو، جنهنڪري ٻارن کي ويهڻ جي جڳھ به نٿي ملي. بي اي ۽ ايم اي جي امتحانن جي ڪري به هڪ ٻه مهينا ڪاليج بند رهن ٿا. بحرحال ڳالھ ته ڪجي پئي ته ڪاپي جهڙي موضي مرض کي ڪيئن روڪجي؟ منهنجي نظر ۾ اسان جيترو خرچ ڪاپي کي ختم ڪرڻ تي ڪريون ٿا جيڪڏهن ان کان گهٽ خرچ ٽيڪنولوجي جي اوزارن تي ڪريون ته ڪاپي مورڳو ختم ٿي سگهي ٿي. ان سلسلي ۾ هر بلاڪ ۾ ويجيلنس ڪيمرائون لڳايون وڃن. اهڙي طرح ڪوريڊور يا ورانڊن ۾ به ڪيمرائون لڳايون وڃن ته جيئن ڪلاس ۾ ڪاپي ڪندڙ ٻار ۽ انهن مٿان بيٺل انويجيليٽر جي خبر پئجي سگهي اهڙي طرح ڪوريڊور ۾ گهمندڙن يا ڪاپي ڪرائيندڙ ماڻهن جي به خبر پئجي سگهبي. ڪيمرائن کي آئي پي بيسڊ ڪيو وڃي ته جيئن ٻيا به لاڳاپيل ذميوار ماڻهو ان عمل کي جاچي سگهن. ڪيمرائن جو نتيجو ڏسڻ لاءِ پرنسپال يا هيڊ ماسٽر جي آفيس ۽ ورانڊن يا ڪوريڊور ۾ وڏيون ايل سيڊيز لڳايون وڃن ته جيئن پري کان ئي ڪاپي ڪندڙن کي ڏسي وٺجي. تعليم جي وزير، سيڪريٽري، تعلقي ۽ ضلعي آفيسرن کي به آئي پي ذريعي انهن ڪيمرائن جي پهچ ڏني وڃي ته جيئن هو پنهنجي آفيسز ۾ به ان لقاءُ کي ڏسي سگهن. ايتري تائين جو هو پنهنجي موبائيل فون تي به پوري سنڌ جي اسڪولس يا ڪاليجز ۾ ٿيندڙ امتحان جي عمل کي ڏسي سگهن ٿا ۽ بروقت ايڪشن کڻي سگهن ٿا. امتحان دوران اعلان ڪيو وڃي ته جنهن به بلاڪ مان ڪنهن به ڪاپي ڪئي ته ان شاگرد سان گڏ انويجيليٽر خلاف به قانوني ڪاروائي ڪئي ويندي. اهڙي طرح پرنسپال خلاف به قانوني ڪاروائي ڪئي وڃي. جيتوڻيڪ ان عمل کي لاڳو ڪرڻ لاءَ بجلي وغيره جو بهانو ته ڪيو ويندو پر هن ٽيڪنولوجي جي دور ۾ ڪو به عمل نا ممڪن نه آهي. سولر سسٽم ، جنريٽر ذريعي بجلي مهيا ڪري سگهجي ٿي. جيڪڏهن نيڪ نيتي سان اهو ڪم ڪيو وڃي ته منهنجي خيال ۾ اسان وٽان هميشه لاءِ ڪاپي جهڙو گندو عمل ختم ٿي ويندو ۽ اسان جو سماج هڪ تعليم يافته سماج بڻجي پوندو.
ان عمل سان ڪاپي کي ته ختم ڪري سگهجي ٿو پر ڇا اهي ٻار جن کي ڪلاس ۾ پرهايو ئي نه پيو وڃي يا هڪ ڪلاس ۾ ايترا ٻار آهن جو هڪ استاد انهن کي صحي طريقي سان پڙهائي ئي نٿو سگهي ته اهي ٻار امتحان ڪيئن ڏئي سگهندا؟ اسان وٽ شهري ۽ پيسي وارا ٻار ته ٽيوشن وغيره وٺي تياري ڪري وٺن ٿا پر اهي ٻار جيڪي ٽيوشن جو خرچ نٿا ڀري سگهن يا جيڪي ڳوٺن ۾ رهن ٿا ۽ ٽيوشن حاصل نٿا ڪري سگهن اهي امتحانن جي تياري ڪيئن ڪري سگهندا؟ تنهنڪري ضرورت ان ڳالھ جي به آهي ته اڪيڊيمڪ نظام کي ٻيهر چڪاس ڪيو وڃي ۽ سليبس کي موجوده دور جي ضرورتن مطابق ٻيهر تيار ڪيو وڃي اهڙي طرح ڪلاس وٺڻ جي طريقن کي به سڌاريو وڃي. اسان وٽ حالتون ۽ سهولتون ايئن نه آهن جيئن دنيا جي ٻين ملڪن ۾ آهن تنهنڪري اسان کي تعليم جو نظام پنهنجي ضرورتن، حالتن ۽ سهولتن مطابق ٺاهڻو پوندو. ضروري نه آهي ته ساليانه امتحان وٺون پر ان کي تبديل به ڪري سگهجي ٿو جنهن لاءِ ماهرن جي ٽيم ٺآهي وڃي جنهن ۾ يونيورسٽي جي پروفيسرس کي به شامل ڪيو وڃي ته جيئن ڪو مناسب ۽ بهتر تعليم جو نظام ٺهي سگهي. هن وقت جيڪو بورڊ جو امتحان ٿئي پيو، اهو هڪ ته ساليانو امتحان آهي ۽ ٻيو ته ان امتحان ۾ 100 مارڪس جو پيپير ٺاهي شاگرد جي اهليت کي ماپيو وڃي پيو جيڪو هڪ شاگرد لاءِ ڏکيو ڪم آهي. ڪنهن ٻار جي پڙهائي ۽ ان جي قابليت کي معلوم ڪرڻ لاءِ ٻيا به بهتر طريقا ٿي سگهن ٿا. پر خبر نه آهي ته اسان وٽ تعليمي بورڊس امتحانن جي نظام کي بهتر ڪرڻ لاءِ ڪا ماهرن جي ٽيم ڇو نه پيا ويهارن؟ 100 مارڪس جو پيپير ڪنهن به ٻار جي قابليت کي ماپي نٿو سگهي بلڪ ان ٻار کي ڪاپي ڪرڻ تي مجبور ڪري ٿو. سمورو سال پڙهندڙ ٻار جي اهليت کي 100 مارڪس جي پيپر تي ڪيئن ماپي سگهجي ٿو؟ تنهنڪري وزير تعليم، جيڪو تعليم جي شعبي سان تمام گهڻو سچو آهي ۽ هو سچائي سان ڪم به ڪري رهيو آهي، کي ان طرف به سوچڻ گهرجي. تعليمي بورڊن جي ڪارڪردگي کي به وزير تعليم کي ڏسڻ گهرجي. چيئرمين ۽ سيڪريٽري تعليم لاءِ جيڪي ماڻهو ڀرتي ڪيا وڃن ٿا ڇا اهي اڪيڊمڪ پراسس ۾ ماهر آهن؟ ڇا جيڪي بورڊ آف اسٽيدِيز ڪرايون وڃن ٿيون، ان ۾ ڪي يونيورسٽي جا ماهر پروفيسر به شامل ٿين ٿا؟ ڇا امتحانن وٺڻ جو طريقيڪار موجوده دور جي ضرورتن مطابق طئي ڪيو ويو آهي؟ ٻارن کي مختلف ڪاليجز ۾ مختلف استادن طرفان جيڪو سليبس پڙهايو وڃي ٿو، ڇا امتحان ان سليبس مطابق ورتو وڃي ٿو؟ ڇاڪاڻ ته ڪي استاد پنهنجو سليبس مڪمل ڪن ٿا ته ڪي وري سليبس به مڪمل نٿا ڪن بلڪ استادن جي اڪثريت سلييبس مڪمل ڪون پڙهائين ٿا. پر جڏهن امتحان ٿئي ٿو ته بورڊ طرفان ٺاهيل سليبس مان ئي امتحان ورتو وڃي ٿو. بورڊ اهو به ڄاڻڻ جي ڪوشش نٿو ڪري ته ڪهڙي ڪاليج ۾ ڪيترو سليبس مڪمل ڪرايو ويو. منهنجي خيال ۾ ڪاپي جو هڪ اهم ڪارڻ اسڪولس ۽ ڪاليجز ۾ موجود غلط قسم جو اڪيڊيمڪ نظام ۽ امتحانن جو طريقو به آهي جنهن کي درست ڪرڻ سان اسان جو تعليمي نظام بهتر ٿي سگهي ٿو ۽ ٻار به آساني سان امتحان ڏئي سگهندا.

Tuesday, 2 April 2019

سمنڊ سيويو جن

سمنڊ سيويو جن 

 مظهر علي ڏوتيو

  اڄوڪي سوڀ اخبار (2 اپريل 2019) ۾ منهنجو آرٽيڪل سمنڊ سيويو جن جي موضوع تي ڇپيو آهي. اوهان اخبار جي هيٺين لنڪ کولي اخبار ۾ منهنجو مضمون پڙهي سگهو ٿا  
 هي آرٽيڪل ايڊيوٽوريل صفحي تي موجود آهي

Sunday, 24 March 2019

سمنڊ سيويو جن ڪتاب تي تبصرو




ڪجه ڏينهن اڳ ڀائو ستار سومرو (پروفيسر ستار سومرو) جن جو ڪتاب سمنڊ سيويو جن مليو. جيڪو ڀائو ستار تمام گهڻي اڪير سان موڪليو. ان وقت ئي ڪتاب کي پڙهڻ شروع ڪري ڏنو. لکڻي ايتري سٺي ۽ شاندار آهي جو ڪتاب بند ڪري رکڻ تي دل ئي نه پئي چوي. ڀائو ستار سان تمام گهڻي پراڻي دوستي آهي تقريبن ويھ سال پراڻي دوستي. جڏهن لاڙڪاڻي رهندو هيس ته اڪثر باڊھ ۽ نصيرآباد وڃڻ ٿيندو هو ۽ وڏيون وڏيون ڪچهريون ٿينديون هيون. ڪچهري ۾ باڊه جي سنگت عرس ڀٽي، عادل عباسي، اظهار عباسي ۽ ڪجھ ٻيا دوست هوندا هئا. عادل عباسي سچ ۾ تمام گهڻو محبتي، مهمان نواز، ذهين، ڄاڻو ۽ انسانيت سان محبت ڪندڙ دوست آهي. باڊھ عادل کان سواِءِ اداس لڳندي آهي. عرس اندر ٻاهر هڪ آهي. هي به تمام گهڻو ذهين، سڄاڳ، قرب ۽ پيار ڏيندڙ دوست آهي. اظهار عباسي فقير صفت دوست ۽ اديب آهي. نه ڪا وڏائي اٿس ۽ نه ئي وري ڪا لالچ.  اهڙي طرح نصيرآباد ۾ ڀائو ستار سومرو، سندس ڀائر، عباس اوڊاڻو ، ڦلپوٽا برادران، محبوب عباسي ۽ ڪيترائي ٻيا دوست هوندا هئا. سچ ۾ اهو دور بهترين دور هو. ڀائو ستار جيترو مٺو ۽ محبتي ماڻهو آهي اوترو ئي وري مزاحيه به آهي. ان جون لڪل مزاڪون محفل کي مچائي رکنديون آهن. اسان جون ڪچهريون به خالص ادبي ۽ سماجي هونديون هيون. پر هاڻي نوڪري، مصروفيت ۽ فاصلن جي ڪري ملڻ ته تمام گهٽ ٿئي ٿو پر اسان سڀني جي دلين ۾ اڄ به محبت ۽ احترام ساڳيا آهن. 
پروفيسر ستار کي اسان سڀ دوست ڀائو ستار چوندا آهيون، پاڻ شاھ جو بهترين پارکو آهن اهڙي طرح شاھ سان تمام گهڻي محبت ڪري ٿو. 
ڪتاب موڪلڻ لاءِ ڀائو ستار جو ٿورائتو آهيان جو مونکي هن ان قابل سمجهيو. ڪتاب پڙهڻ کان پوءِ ان تي ڪجھ لکڻ ضروري سمجهيم. اڄوڪي ڪاوش ميگزين ۾ منهنجو لکيل تبصرو ڇپيو آهي. جيتوڻيڪ تبصري جو وڏو حصو ڪٽيو 
ويو آهي پر پوءِ به هي تبصرو ڪتاب جي اهميت ۽ نياپي کي ضرور بيان ڪري ٿو. ڀائو ستار جنهن انداز سان ڀٽائي جي فلسفي کي پيش ڪيو آهي سو تمام گهڻو وڻندڙ ۽ اهم آهي. تنهنڪري هي ڪتاب دوستن کي پڙهڻ گهرجي. هي ڪتاب پيڪاڪ پبلشرز طرفان ڇپيو ويو آهي

http://www.thekawish.com/www3/Weekly/Wed-day/2019/24-03-2018/14.htm


Thursday, 21 March 2019

عالمگيريت جي دور ۾ ٻولين جي بقا جو سوال!.........مظهر علي ڏوتيو - Pahenji Akhbar

عالمگيريت جي دور ۾ ٻولين جي بقا جو سوال!.........مظهر علي ڏوتيو - Pahenji Akhbar: عالمگيريت دنيا کي هڪ عالمي ڳوٺ ۾ تبديل ڪري رهي آهي ته جيئن دنيا ۾ ٺهندڙ سمورن وکرن جي پيداوار ۾ اضافو ٿي سگهي، رابطن ۾ سولائي سان اضافو ٿئي. اهڙي طرح پوري دنيا ۾ رابطن جو ڄار وڇائجي وڃي … وڌيڪ لاء

Tuesday, 19 March 2019

عالمگيريت جي دور ۾ ٻولين جي بقا جو سوال

عالمگيريت جي دور ۾ ٻولين جي بقا جو سوال
مظهر علي ڏوتيو
(منهنجو هي آرٽيڪل روزاني سوڀ اخبار ۾ مارچ 19، 2019 تي ڇپيو آهي. )
https://www.dailysobh.com/epaper/preview.php?pre=archive/19-03-2019/Editorial.jpg

عالمگيريت دنيا کي هڪ عالمي ڳوٺ ۾ تبديل ڪري رهي آهي ته جيئن دنيا ۾ ٺهندڙ سمورن وکرن جي پيداوار ۾ اضافو ٿي سگهي، رابطن ۾ سولائي سان اضافو ٿئي. اهڙي طرح پوري دنيا ۾ رابطن جو ڄار وڇائجي وڃي ۽ ماڻهو هڪ ٻئي سان آساني سان رابطو ڪري سگهن ۽ واپار جا وهنوار وڌائي سگهن. ان عمل جي ڪري ماڻهو گهر ويٺي  انٽرنيٽ جي ذريعي گهربل وکر، اثاثا حاصل ڪري سگهڻ سان گڏوگڏ ڄاڻ جا خزانا پڻ ڳولهي سگهن ٿا ۽ انهن کي استعمال به ڪري سگهن ٿا. ٽيڪنولوجي دنيا جي مڙني اثاثن کي ماڻهن اڳيان پيش ڪري ڇڏيو آهي. ايتري تائين جو انٽرنيٽ پنهنجي دنيا ۾ سرحدن کي  به ختم ڪري ڇڏيو آهي. هاڻي ڪو به ماڻهو ڪنهن به علائقي يا ملڪ ۾ ويهي ڪري دنيا جي ڪنهن به ملڪ جا آنلائين اثاٽا استعمال ڪري سگهي ٿو بلڪه گهر ويٺي دنيا جي بهترين يونيورسٽيز مان پڙهي به سگهي ٿو. تنهنڪري واپار، تعليم، سماجي ۽ سياسي رابطن وغيره کي عالمگيريت جي عمل تمام گهڻو آسان ڪري ڇڏيو آهي. عالمگيريت جو مقصد دنيا ۾ رهندڙ ماڻهن کي خوشحال ڪرڻ سان گڏ انهن جي سماجي ۽ سياسي حيثيت کي ترقي ڏيارڻ آهي. اهڙن ملڪن ۽ قومن کي اڳتي آڻڻ آهي جيڪي ڪيترن ئي سببن جي ڪري ترقي نه پيا ڪري سگهن ۽ سماجي مسئلن ۾ وڪوڙبا وڃن پيا.  دنيا جا ترقي يافته ملڪ ۽ ماڻهو ان ترقيءَ جو ڀرپور فائدو وٺي رهيا آهن. هو پنهنجو واپار، آمدني، تعليمي ۽ سماجي ذريعا وڌائي رهيا آهن اهڙي طرح هو خوشحال ٿي رهيا آهن. گهٽ ترقي يافته ملڪ وري ان عالمگيريت جي عمل مان فائدو نه وٺي رهيا آهن بلڪه ڪٿي ڪٿي پاڻ کي نقصان ڏئي رهيا آهن. مثال طور انٽرنيٽ کان فائدو وٺڻ بجاءِ پنهنجو قيمتي وقت سماجي رابطن جي اوزارن ۽ گهٽ اهم ڪمن تي وڃائي رهيا آهن. جڏهن ته ڪجھ  فرد يا ملڪ  وري ان عمل ۾ شامل ٿيڻ لاءِ مڪمل ڪوششون ڪري رهيا آهن ۽ ننڍا وڏا واپار ڪري رهيا آهن پر انهن جو تعداد گهٽ آهي ڇاڪاڻ ته اهي عالمگيريت اڃا تائين صحي طريقي سان سمجهي نه سگهيا اهن.  اهڙي طرح جيڪي ماڻهو عالمگيريت ٿورو گهڻو سمجهي رهيا آهن ته اهي وري پنهنجي ٻولي، ثقافت وغيره کي به داءُ تي لڳائي ڇڏيو آهي ڇاڪاڻ ته هو سمجهن ٿا ته عالمگير ٿيڻ لاءِ يا عالمگيريت مان فائدو وٺڻ لاءِ بين الاقوامي ٻولي کي پنهنجي ٻولي بڻائڻو پوندو. تنهنڪري عالمگيريت جي ترقي جي ڪري دنيا جي ڪيترين ئي ٻولين  ۽ ثقافتن کي نقصان به پهچي رهيو آهي بلڪه ڪيتريون ٻوليون ختم ٿي چڪيون آهن ۽ ڪيتريون وري ختم ٿيڻ جي عمل ۾ آهن. ماڻهو انٽرنيٽ تي عالمي ٻولي جو استعمال ڪن ٿا ۽ پنهنجي ٻولين کي وساريندا وڃن پيا. اهڙي قسم جا ماڻهو پنهنجي ٻارن سان به بين الاقوامي ٻولين ۾ ڳاله ٻوله ڪن ٿا ۽ انهن ٻولين ۾ تعليم ڏيارين ٿا ته جيئن هنن جا ٻاربين الاقوامي ٻوليون آساني سان سکي  ۽ ڳالهائي سگهن ۽ مستقبل ۾ ڪنهن  وڏي مقام تي پهچي سگهن. ان سوچ جا ماڻهو پنهنجي ٻارن کي پنهنجي مادري ٻولين کان پري ڪندا وڃن پيا. جيتوڻيڪ عالمگيريت جي دور ۾ دنيا جي ٻولين تي خاص توجھ ڏني وڃي پئي ۽ انهن جي ترقي ۽ جياپي لاءِ گهڻو ڪم ڪيو وڃي پيو. عالمگيريت جي ڪا سرحد ڪون آهي ان ڪري اها پوري دنيا کي هڪ وڏي عالمگير ڳوٺ ۾ تبديل ڪري رهي آهي ان لاءِ عالمگيريت دنيا جي سمورين بولين کي زنده رکڻ چاهي ٿي ته جيئن ماڻهن پنهنجي ٻولين ۾ پنهنجا مسئلا، رايا، ڳالهيون، ڪم وغيره ٻڌائي سگهن. اها هڪ حقيقت آهي ته ڪو به فرد ڪنهن به قسم جو مسئلو پنهنجي ٻولي ۾ بهتر طريقي سان ٻڌائي سگهي ٿو. ان سوچ تي عمل ڪندي عالمگيريت دنيا جي سمورين ٻولين کي عالمگيرٻولي  بڻائي رهي آهي ته جيئن سموريون ٻوليون زنده رهي سگهن ۽ هر هڪ لاءِ سمجهڻ جهڙيون بڻجي سگهن. ان لاءِ ڪمپيوٽيشنل لسانيات ۽ نيچرل لينگوئجز پروسس، مشين لرننگ ۽ ڊيپ لرننگ تي تيزي سان ڪم ٿي رهيو آهي ته جيئن دنيا جون سموريون ٻوليون استعمال جي قابل بڻجي سگهن ۽ مشين يعني ڪمپيوٽر وغيره انهن ٻولين کي سمجهي سگهي  ته جيئن واپار ، تعليم ۽ رابطن ۾ اضافو ۽ آساني ٿئي. پر پٺ تي پيل ملڪ ۽ عوام ٽيڪنولوجي جي ان ترقي کي نه سمجهندي،  پنهنجي ٻولين کي ڇڏي ڌارين ٻولين کي پنهنجون ٻوليون بڻائي رهيا آهن. هن وقت دنيا جا ڪيترائي ملڪ ۽ قومون پنهنجين ٻولين لاءِ لفظن جو ڄار (ورلڊ نيٽ) ٺاهي رهيا آهن جيڪو عالمگيريت اختيار ڪري رهيو آهي ۽ يونيورسل ڊپينڊنسي تحت پنهنجي ٻولين تي ڪم ڪري رهيا آهن ته جيئن دنيا جون سموريون ٻوليون هڪ عالمي  گرامر ۽ لفظن جي ڄار جي ذريعي استعمال ٿي سگهن ۽ ماڻهن کي هڪ ٻئي سان رابطي ۾ ڪا تڪليف نه ٿئي پر گهٽ ترقي يافته ملڪ يا قومون عالمگيريت يا گلوبلائيزيشن جي  گهرجن کي نه سمجهندي ، پنهنجي خاندان کي گهڻو پڙهيل لکيل ظاهر ڪرڻ ۽ عالمگيريت جي چڪر ۾ پنهنجي ٻولين ۽ ثقافت کي ختم ڪري رهيا آهن.
ٻولي نه صرف رابطن جو اوزار آهي پر هڪ  مڪمل نظام آهي، جيڪا قوم، تهذيب ۽ ثقافت  جي سڃاڻپ آهي. ماڻهو ۽ سماج کي انهن جي ٻولي جي ڪري سڃاڻي سگهجي ٿو. جيڪڏهن ڪي ماڻهو ڪا ٻولي نه ڳالهائين ته انهن کي ڪو به سڃاڻي نه سگهندو ته هي ڪير آهن، ڪهڙي قوم يا قبيلي سان تعلق رکن ٿا ۽ هنن جي ڌرتي ڪهڙي ۽ ڪٿي آهي؟  ٻولي جي ختم ٿيڻ سان سماج ختم نه ٿيندا آهن پر سماج يا قوم يا ڌرتي جي سڃاڻپ ضرور ختم ٿي ويندي آهي. تنهنڪري چئي سگهجي ٿو ڪنهن به قوم کي زنده رکڻ لاءِ ان قوم جي ٻوليءَ جو وجود ضروري آهي. هن وقت دنيا جون ڪيتريون ئي ٻوليون ختم ٿينديون وڃن پيون، جنهن جا ڪيترا ئي ڪارڻ ٿي سگهن ٿا. اقوم متحده جي رپورٽ مطابق 6000 هزار ٻولين مان 43 سيڪڙو ٻوليون ختم ٿيڻ تي آهن. انهن ۾ اصلي يا انڊيجينيس ٻوليون به شامل آهن بلڪه اصلي يا ديسي ٻولين جي اڪثريت آهي. اصلي ٻولين جو ختم ٿيڻ ته تمام خطرناڪ آهي ڇاڪاڻ ته اصلي ٻولي جو ختم ٿيڻ صرف ان ٻولي جو ختم ٿيڻ نه آهي بلڪ ان ٻولي سان لاڳاپيل قوم، تهذيب ۽ ثقافت جو خاتمو پڻ آهي ، تنهنڪري جڏهن به ڪا ٻولي ختم ٿي ويندي آهي ته هو پاڻ سان گڏ پنهنجي ڌرتي، تهذيب، ثقافت ۽ قوم کي به ختم ڪري ڇڏيندي آهي. اهو ئي سبب آهي جو اقوام متحده هي سال اصلي يا ديسي ٻولين جو سال ڪري ملهائي پئي ته جيئن اصلي ٻولين کي ختم ٿيڻ کان بچائي سگهجي.
قوام متحده هر سال 21 فيبروري تي ٻولين جو ڏينهن ملهائيندي آهي جيڪو دنيا جي سمورين قومن لاءِ اهم ڏينهن هوندو آهي ڇاڪاڻ ته ان ڏينهن تي دنيا جون مختلف قومون پنهنجي ٻولين کي زنده رکڻ لاءِ پاڻ سان وچن ڪنديون آهن ۽ عوام ۾ ٻولي جي اهميت کي اجاگر ڪرڻ لاءِ مختلف قسم جا پروگرام ترتيب ڏينديون آهن ته جيئن مادري ۽ ديسي ٻولين کي بچائي سگهجي. مادري ٻولين جو ڏينهن سن 2000ع کان ملهايو وڃي ٿو. هن ڏينهن کي ملهائڻ جي رٿ 1999ع ۾ اقوام متحده جي اجلاس ۾ رکي وئي جنهن کي سمورن ميمبرس طرفان مڃيو ويو. 21 فيبروري جي تاريخ هڪ بنگلاديشي رفيق الاسلام جي مشوري تي مقرر ڪئي وئي ، جنهن 1998ع ۾ ان وقت جي اقوام متحده جي سيڪريٽري جنرل ڪوفي عنان کي درخواست ڏني هئي ته دنيا جي مادري ٻولين کي بچائڻ جو بين الاقوامي ڏينهن ملهايو وڃي. رفيق الاسلام پنهنجي درخواست ۾ مادري ٻولين جي اهميت کي اجاگر ڪرڻ سان گڏ بنگالي ٻولي کي بچائڻ جي جدوجهد جو به ذڪر ڪيو هو. هن خط ۾ ڄاڻايو هو ته 1952ع ۾ بنگلاديشي ٻولي کي قومي ٻولي جو درجي ڏيڻ لاءِ هڪ تحريڪ هلي هئي جنهن ۾  بنگلاديشي شاگرد مري ويا هئا. ان وقت هن اهو به مشورو ڏنو هو ته بنگلاديش جي مري ويل شاگردن جي ياد کي زنده رکڻ لاءِ 21 فيبروري جو ڏينهن مقرر ڪيو وڃي. ڪوفي عنان به ان صلاح کي مڃيندي بين اقوامي مادري ٻولين جو ڏينهن هر سال 21 فيبروري تي ملاهڻ جو اعلان ڪيو هو. اهڙي طرح هر سال مادري ٻولين جو ڏينهن مختلف عنوانن سان ملهايو وڃي ٿو. سال 2019 کي عالمي اصلي يعني انڊيجينيس ٻولين جو سال ڪري ملهائڻ جو اعلان ڪيو ويو آهي اهڙي طرح هن سال ۾ اصلي يا ديسي ٻولين کي ختم ٿيڻ کان بچائڻ لاءِ جدوجهد ڪئي ويندي. مختلف فورمز تي پروگرام ڪيا ويندا ۽ اصلوڪي ٻولين جي اهميت تي تقريبون ڪرايون وينديون ته جيئن اهڙا لائحه عمل طئي ڪيا وڃن جن سان اصلي ٻولين کي بچائي سگهجي.

Learning, Growth, and Success

Dr. Mazhar Ali Dootio In the dynamic landscape of personal and professional development, the principles of learning, growth, and success s...